Wat kunnen Nederland en Vlaanderen van elkaar leren?
Hoe kan de overheid freelancers en opdrachtgevers beter ondersteunen? Dat was de hamvraag die we voorlegden tijdens het debat. Op uitnodiging van NextConomy gingen vijf kopstukken uit Nederland en België in het Vlaams-Nederlands huis voor cultuur en debat deBuren in discussie met elkaar. Ze deden daarbij boute uitspraken over het huidige beleid, schijnzelfstandigheid, het derde statuut en de sociale bijdragen. Een overzicht.
Vrij maar niet vrijblijvend. Een groeiend aantal professionals kiest er voor om de beschermende status als werknemer te verruilen voor de vrijheid, cq. onzekerheid, van het zelfstandig ondernemerschap. Een trend die overal in Europa zichtbaar is. Zo ook in Vlaanderen, waar het aantal freelancers afgelopen jaar met maar liefst 9% steeg. En in Nederland waar het aantal ‘zzp’ers’ de afgelopen jaren al hard gegroeide naar, in de rest van Europa, ongeziene aantallen . Deze ontwikkeling roept ook nieuwe politieke vraagstukken op. Is dit een trend die aangemoedigd moet worden? Wat laat je vrij, wat reguleer je? Welke plek hebben freelancers in het sociaal, fiscaal en arbeidsrechtelijk bestel?
Vlaanderen versus Nederland
Opvallend is dat Vlaanderen en Nederland grosso modo een gelijk aantal freelancers hebben, beiden plus minus 6% van de totale beroepsbevolking. Ook de samenstelling met veelal hoger opgeleiden verschilt niet echt veel.
Ondertussen zijn er aan beide kanten van de grens wel heel andere systemen ingevoerd. Zo krijgen Nederlandse freelancers – net als andere zelfstandigen met een eenmanszaak in Nederland – forse fiscale voordelen ten opzichten van werknemers en ze betalen ook geen sociale bijdragen. Met als gevolg dat ze dus ook niet deelnemen aan de algemene sociale voorzieningen. Ze kunnen zelf private verzekeringen afsluiten, wat een flink deel echter niet doet.
In Vlaanderen daar en tegen zijn freelancers als zelfstandigen verplicht ook bij te dragen aan het stelsel van sociale voorzieningen. In de loop van de voorgaande jaren is de kloof tussen werknemer en zelfstandige op gebied van sociale rechten al verkleind, al blijven er nog wel wat punten open om aan te pakken.
Veel verschil dus tussen beide landen (zie ook de slides onderaan dit artikel) en zeker voldoende voer voor een pittig debat dachten we bij NextConomy.
De panelleden:
- Andries Gryffroy (BE): Vlaams Parlementslid en deelstaatsenator voor de N-VA.
- dr. Wendy Smits (NL): senior onderzoeker bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in Nederland en bijzonder hoogleraar Flexibiliteit van de Arbeidsmarkt aan de Universiteit van Maastricht.
- Sonja Teughels (BE): Senior Adviseur Arbeidsmarkt van Voka, de Vlaamse werkgeversvereniging.
- Mei Li Vos (NL): vicevoorzitter van de Nederlandse vakbond AVV en van 2007 tot 2017 Tweede Kamerlid voor de PvdA.
- dr. Willy van Eeckhoutte (BE): buitengewoon hoogleraar Arbeids- en Socialezekerheidsrecht aan de Universiteit Gent.

Moderator Timothy Vermeir, Mei Li Vos (oud parlementslid voor de PvdA, NL), Andries Gryffroy (N-VA), Sonja Teughels (VOKA)
(zie dit album voor meer foto’s van de debatavond)
Rigide regelgeving
Dé freelancer bestaat niet. Althans, toch niet als juridisch begrip. De rechtspraak kent alleen de begrippen werknemer, ambtenaar en zelfstandige. Het bewijs dat ons rechtssysteem werkt volgens een oubollig denkpatroon. – Willy van Eeckhoutte

Het beleid werkt met een instrumentarium uit de tweede industriële revolutie terwijl de maatschappij op de drempel van de vijfde staat. Met het bricoleren van de wetgeving biedt de overheid geen antwoord meer op de uitdagingen van vandaag. Daarom zeg ik tabula rasa met onze regelgeving. – Willy van Eeckhoutte
De Nederlandse markt is de laatste jaren geflexibiliseerd. Uitzendkrachten, tijdelijk krachten ,… nieuwe constructies overspoelen de markt. Die heterogene groep in kaart brengen is een lastige opdracht. Ook omdat sommige mensen niet weten onder welke categorie ze nu vallen. – Wendy Smits
De Nederlandse arbeidswet is gebaseerd op het 40-40-40-model: een blanke man van 40 die 40 jaar, 40 uur per week werkt. – Mei Li Vos.
De steeds maar groeiende kennis- en deeleconomie zal een bijzonder grote invloed uitoefenen op hoe wij denken over de arbeidsmarkt en arbeidsrecht. We moeten af van het rigide systeem dat we nu hebben. – Andries Gryffroy
De Belgische regelgeving is een onleesbare koterij geworden met uitzonderingen op uitzonderingen. Maar niemand die dat durft aanpakken. – Sonja Teughels
Schijnzelfstandigheid
Een zelfstandige mag niet onder gezag werken. Zo niet, is hij een schijnzelfstandige. Ridicuul. Niemand weet wat gezag is. Ook de regering niet. Vervang daarom het criterium gezag door andere, meetbare economische criteria. – Willy van Eeckhoutte
Eurostat, het statistische bureau van de Europese Unie, brengt schijnzelfstandigheid in kaart volgens deze twee dimensies: organisatorische afhankelijkheid en financiële afhankelijkheid van een enkele opdrachtgever. Als we die criteria zouden hanteren in Nederland, dan zou maar een klein percentage van de freelancers een schijnzelfstandige zijn. – Wendy Smits
Derde statuut
We hebben geen derde statuut nodig. We moeten het werknemersstatuut en het zelfstandig statuut moderniseren. Een grondige hervorming dringt zich op om de nodige flexibiliteit in te bouwen. Misschien moeten we wel durven starten van een wit blad. – Andries Gryffroy

Onze arbeidsmarkt is te weinig flexibel en de werkloosheid ligt in Vlaanderen hoog. Daarom is een derde statuut noodzakelijk, want de twee statuten die we vandaag hebben, bieden onvoldoende antwoord op die uitdagingen. Langdurige werklozen worden geen zelfstandigen en vinden moeilijk een vaste job. Met een derde statuut krijgen we hen toch aan het werk met flexibele jobs. – Sonja Teughels.
Misschien zijn de statuten werknemer en zelfstandige niet meer nodig als iedereen een minimale sociale bijdrage betaalt. – Mei Li Vos
Sociale bijdragen

Hoe meer mensen als zelfstandige aan de slag gaan in Nederland, hoe minder geld er stroomt naar de
verzorgingsstaat. Dat is de grote roze olifant die iedereen negeert, maar er wel is. Freelancers krijgen een fikse belastingkorting en dragen niets bij via sociale bijdragen. – Mei Li Vos.
Niet zozeer de flexibilisering is de problematiek, maar de kwetsbare groep die onderaan de maatschappelijke ladder bungelt. Zij genieten weinig opleiding en doorgroeimogelijkheden. En die profielen vind je zowel bij de freelancers als bij werknemers. Die kwetsbare groep verdient bescherming. – Wendy Smits
Ik vind dat iedereen zelf voor een stuk zijn verantwoordelijkheid moet dragen. Laat iedereen een minimale sociale bijdragen betalen en dan voor de rest zelf beslissen of hij zich al dan niet extra wil laten beschermen. – Willy van Eeckhoutte
Wij geven u een fikse belastingkorting, maar dan zorgt u zelf wel voor uw sociale bescherming zegt de Nederlandse overheid tegen haar freelancers. Wel, zo werkt het niet. Mensen kiezen voor hun centen en niet voor wat er mogelijks kan gebeuren. Daarom moet de overheid ze verplichten tot het betalen van een minimale sociale bijdrage. – Andries Gryffroy
Conclusies van het publiek
Met 130 plaatsen was de debatavond uitverkocht. En de staking hield ons niet tegen om te komen. Met een flinke delegatie uit Nederland, freelancers, intermediairs, een enkele politieker, experten arbeidsmarktontwikkeling en juristen sociaal recht was het publiek erg gemengd.
Welke rol speelt Europa in dit debat? Moet er een vakbond van freelancers opgericht worden? En waarom huren bedrijven zo weinig freelancers in? Dat waren enkele vragen uit het publiek na het debat. En de eindconclusie: Vlaanderen doet het nog niet zo slecht. Nederlandse freelancers mogen dan wel een fikse belastingkorting krijgen, wij zijn toch blij met ons sociaal stelsel.
De reacties waren uiterst lovend. NextConomy en ZiPconomy ontvingen veel felicitaties voor dit initiatief dat als erg waardevol en boeiend werd onthaald. Dat de wet- en regelgeving zo verschillend is tussen de landen, daar was men doorgaans zich niet van bewust. Er waren dan ook verschillende kritische bedenkingen dat er nog heel veel te regelen en te veranderen valt, aan beide zijden van de grens.
Welke bovenstaande uitspraken vind jij interessant? En welke vind je een minder goed idee? Vertel het ons in een reactie hieronder. En heb je nog een suggestie voor het volgende debatavond, dan horen we het graag.
(zie dit album voor meer foto’s van de debatavond)
Een kort uitleg over de verschillen tussen Vlaanderen en Nederland:
Lees ook:






Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.