Hoe bescherm je jezelf als freelancer tegen een failliete opdrachtgever?
Het laatste wat je als freelancer wil, is dat een van jouw opdrachtgevers failliet gaat. In dat geval dreigen jouw openstaande facturen volledig of gedeeltelijk verloren te gaan. Welke instrumenten heb je in handen om dergelijke situaties zoveel mogelijk te voorkomen? We vroegen het aan Dennis Devroey, senior legal advisor bij SBB Accountants & Adviseurs. Volgens hem ligt de beste bescherming in preventieve maatregelen.
Als gewone schuldeiser sta je achteraan
Wanneer een opdrachtgever failliet gaat, ben je als freelancer in de regel een gewone schuldeiser. Dat geldt zowel voor een eenmanszaak als voor een vennootschap. Dennis Devroey: “Werknemers genieten een grotere wettelijke bescherming dankzij hun wettelijk voorrecht. Voor freelancers ligt dat anders. De rangschikking van schuldeisers is bovendien complex. Eerst komen onder meer de boedelschulden – beheerskosten van het faillissement zoals de erelonen van de curator – en schuldeisers met algemene en bijzondere zekerheidsrechten, zoals bijvoorbeeld banken met een hypotheek. Ook werknemers, de fiscale administratie en verhuurders genieten een voorrecht. Andere schuldeisers zonder voorrechten, waaronder freelancers, komen pas aan bod nadat de bevoorrechte schuldeisers werden uitbetaald.”
“In de praktijk blijft er daardoor bij een faillissement vaak weinig over om openstaande vorderingen te betalen. Houd er bovendien rekening mee dat in meer dan de helft van de faillissementen het actief zelfs niet volstaat om de boedelschulden te voldoen. In die gevallen moet de Staat tussenkomen om de kosten en het ereloon van de curator te dragen.”
Een bijkomend wettelijk voorrecht voor freelancers zou volgens Devroey het probleem dus niet automatisch oplossen. Een voorrecht creëert immers geen extra activa in de failliete boedel. “Het is niet omdat een nieuw voorrecht voor freelancers zou worden gecreëerd, dat de boedel groter wordt. Het is een beleidsmatige keuze wie voorrang kan genieten bij faillissement.”
Screen je opdrachtgevers vooraf
Daarom is preventie volgens hem cruciaal. “Voor je de samenwerking met een opdrachtgever opstart, kun je al nagaan hoe financieel gezond hij is. Een eerste screening – al dan niet in samenwerking met jouw accountant – kan bijvoorbeeld bestaan uit het analyseren van de jaarrekening en financiële ratio’s, het controleren van de ondernemingshistoriek en het alert zijn voor signalen van betalingsproblemen. Zo krijg je een beter beeld van het risico voordat je tijd of geld in een samenwerking investeert. Preventief werken is veel efficiënter dan achteraf proberen om financiële of juridisch-fiscale problemen recht te zetten.”
Speel vooral niet voor bank
Ook de manier waarop je factureert, maakt een verschil. “Hoe langer een factuur openstaat, des te groter het bedrag dat je bij een eventueel faillissement dreigt te verliezen”, aldus de SBB-expert. “Daarom raad ik aan om het krediet dat je aan een opdrachtgever verstrekt, zoveel mogelijk te beperken. Vraag waar mogelijk een voorschot, factureer minstens maandelijks of zelfs tweewekelijks en spreek korte, werkbare betalingstermijnen af. Hoewel de economische wetgeving betalingstermijnen in b2b-relaties – waarbij je als schuldeiser een kmo bent – beperkt tot maximaal zestig dagen, kun je als freelancer onderhandelen over een kortere termijn, bijvoorbeeld dertig of zelfs veertien dagen.”
“Blijft een factuur onbetaald? Wacht dan niet af. Volg eerst telefonisch op en stuur indien nodig een formele ingebrekestelling. Afhankelijk van de situatie kunnen verdere invorderingsmaatregelen nodig zijn. Bouw daarbij vanaf het begin een goed dossier op. Pak dit zeker proactief en formeel aan. Wees zo assertief mogelijk en speel zeker niet voor bank van jouw opdrachtgever!”
Bouw vanaf het begin een goed dossier op. Wees zo assertief mogelijk en speel zeker niet voor bank van jouw opdrachtgever!
Let op de domino-effecten
Een goede opvolging van betalingen beschermt niet alleen tegen individuele wanbetalers. Late betalingen kunnen immers een kettingreactie veroorzaken. Dennis Devroey: “Veel ondernemingen komen niet in de problemen door een gebrek aan solvabiliteit, maar door liquiditeitsproblemen. Wanneer facturen te laat worden betaald, kan jouw eigen vennootschap of eenmanszaak op haar beurt de eigen leveranciers niet meer betalen. Voor een freelancer is het daarom belangrijk om voldoende grip te houden op de eigen cashflow. Openstaande facturen mogen niet ongemerkt blijven oplopen.”
Denk na bij de opmaak van jouw algemene voorwaarden
Ook algemene voorwaarden kunnen een belangrijke bescherming bieden. “Zorg dat ze tegenstelbaar aan de contractspartij zijn en neem voldoende beschermingsmechanismen op, zoals verwijlintresten en een forfaitaire schadevergoeding. Daarnaast is het verstandig om vooraf vast te leggen wat er gebeurt wanneer betalingen uitblijven. Een opschortingsrecht kan bijvoorbeeld voorkomen dat je prestaties moet blijven leveren terwijl jouw facturen niet betaald worden.”
“Ook een duidelijke beëindigings- of ontbindingsregeling bij een faillissement verdient aandacht”, bevestigt Devroey. “Een faillissement beëindigt een lopende overeenkomst immers niet automatisch. Zonder goede contractuele afspraken kun je als freelancer daardoor blijven doorwerken en tegelijk steeds meer onbetaalde prestaties opbouwen.”
Veel ondernemingen komen niet in de problemen door een gebrek aan solvabiliteit, maar door liquiditeitsproblemen.
Wacht niet tot het faillissement
Een beroep op rechtsbijstand kan nuttig zijn, maar volgens Devroey komt die oplossing vaak pas in beeld wanneer het probleem zich al voordoet. “De kern blijft daarom preventie: ken jouw contractspartijen, beperk openstaande bedragen, volg betalingen strak op en zorg voor juridisch sterke afspraken.”
“Performante facturatiesoftware kan daarbij helpen. Dankzij digitale facturatie en onder meer Peppol kun je facturen sneller versturen en opvolgen, terwijl de administratieve belasting beperkt blijft. Zo wordt debiteurenbeheer een vast onderdeel van jouw bedrijfsvoering in plaats van iets wat je pas oppakt wanneer een opdrachtgever al in financiële moeilijkheden zit.”
Meer info
Twijfel je aan de financiële gezondheid van een klant of wil je jouw algemene voorwaarden juridisch sterker maken? De experts van SBB helpen je graag om risico’s tijdig in kaart te brengen en jouw onderneming beter te beschermen tegen betalingsproblemen. Juridisch advies bij SBB: vertrouw op ons glashelder advies | SBB
Lees ook
